|
Chợ Bắc Hà
Rót cho tôi bát rượu đầy, trong ánh lửa hồng rực của than củi, cụ già người Mông bảo rằng: Bắc Hà vốn có 3 thứ "đặc sản" không đâu sánh bằng: chợ phiên, rượu ngô Bản Phố và xòe Tà Chải. Đã lên tới Bắc Hà, dù chưa đến Tà Chải xem múa xòe, cũng nên ra chợ uống rượu với thắng cố.
Ấm nồng bên chén rượu Bắc Hà
Đêm ấy, khi đã uống cạn bát rượu đầy, tôi mới hiểu vì sao người dân Bắc Hà (Lào Cai) nấu được loại rượu nặng tới 60 độ có thể châm lửa đốt nướng thịt thú rừng.
Buổi sớm, Bắc Hà chìm trong biển sương lạnh giá, cái lạnh của vùng cao trên một ngàn mét so với mặt biển. Những đêm mùa đông, người dân ở đây chỉ có thể ngồi trong nhà đốt lửa sưởi, uống rượu và nghe các cụ già tâm tình, kể chuyện. Vậy mà người dân ở Bản Liền hay Xi Ma Cai vẫn thức dậy từ gà gáy để về chợ vào ngày chủ nhật. Chợ Bắc Hà được xây dựng vài năm gần đây nhưng hình thức chợ phiên thì đã có từ rất lâu rồi.
Từ lâu đài cổ Hoàng A Tưởng, chúng tôi hòa vào dòng người áo quần sặc sỡ đang đổ dồn về chợ từ khắp các ngả đường. Người dân ở Mường Khương hay Xín Mần (Hà Giang) thường phải về chợ từ chiều hôm trước, họ buộc ngựa trong bãi và nghỉ qua đêm ở nhà người quen, mà không sợ ngựa bỏ đi hay bị mất. Về chợ, các cô gái ăn mặc thật hẹp, như những cánh hoa rừng đua sắc trong khi những chàng trai áo quần giản dị như mầu sắc núi rừng. Trên đường vắng hay dưới thung sâu kín đáo các cô dừng lại trang điểm, thay váy mới; chàng trai vô tình đi qua, lấy kèn lá, đàn môi ra nhờ lời ca nói hộ lòng mình:
... Mình không có vợ mình lên đường đi tìm
Mình không có vợ mình cất bước đi kiếm
Bố mẹ mình làm bữa cơm thật sớm
Thế là mình đi chơi chợ
Mình len ngay vào đám đông
Tìm xem cô nào chưa chồng...
Nghe thấy tiếng đàn, các cô gái thẹn thùng nép vào lùm cây bên đường làm duyên. Thỉnh thoảng vài chàng trai quất ngựa phi lên trước, ngựa hí vang một vùng rừng.
Thấy mấy chàng trai xách lồng chim đi vào chợ, tôi hỏi:
- Có bán không?
- Bán chứ?
- Bao nhiêu tiền?
- Hai mươi nghìn!
Hai mươi nghìn một con chim họa mi! Số tiền chỉ đủ để chàng trai mời bạn vào quán thắng cố uống vài bát rượu hay mua tặng người yêu một chiếc khăn tay. Họ chỉ mong có vậy, chỉ cần có vậy thôi. Đi chợ là để chơi, gặp bạn bè, uống rượu, xem phim... rồi hẹn đến... phiên sau. Nhiều lứa đôi nên duyên từ phiên chợ này. ở vùng cao, người Mông, Dao, Hà Nhì cấm kết hôn cùng dòng họ, nhiều chàng trai, cô gái phải trèo đèo, lội suối hàng chục cây số về chợ hẹn hò. Đến chợ tìm người yêu hẳn là một nét văn hóa độc đáo. Người Việt có câu: "Kén vợ giữa buổi chợ đông", không phải chợ đông có nhiều cô gái xinh đẹp mà vì chợ đông thì biết ngay cô nào đảm đang tháo vát.
Cùng nâng ly rượu nồng
Chợ Bắc Hà từ lâu đã gắn với những hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống, tiêu biểu cho một vùng đất, vùng văn hóa đặc sắc. Người dân đi chợ được thưởng thức và tham gia các hoạt động văn hóa dân gian; đua ngựa, bắn nỏ, hát giao duyên; được cùng nhau bên chảo thắng cố tâm tình... Tôi vẫn còn nhớ hôm ấy, anh Davis, thư ký, người Hà Lan cùng đi chợ với chúng tôi đã thốt lên rằng: "Bắc Hà thật đẹp, người dân ở đây rất thật, rất đẹp", theo anh "sức hút của chợ Bắc Hà là sức hút của văn hóa"...
Trong chợ, hàng hóa tràn ngập. Những bộ trang phục của người Mông, Dao, những túi vải Tày, Nùng thêu hoa văn sặc sỡ, chỗ này bán cải nương, rau rừng, chỗ kia mộc nhĩ, nấm hương; chỗ kia là chợ lợn. Có lẽ đi chợ là một nhu cầu của người vùng cao. Họ đi chợ không hẳn để mua bán, mà còn vì để thỏa mãn tinh thần... Người dân Bản Liền cách chợ 28 km, phải đi chợ từ 2 giờ sáng chỉ để gặp người quen hay mua vài thứ lặt vặt kim chỉ, dầu, muối... rồi lại đi bộ 6 tiếng nữa mới về đến nhà. Mấy cô bé Mông 15, 16 tuổi lặn lội từ Xi Ma Cai về chợ chỉ để gặp bạn, dù chợ Xi Ma Cai rất đẹp. Đến chợ Bắc Hà hôm nay còn có nhiều khách du lịch người nước ngoài. Họ rất thích xem các chàng trai múa khèn và thích mua những sản phẩm thêu, dệt thổ cẩm của địa phương.
Chợ phiên Bắc Hà
Chợ Bắc Hà vẫn còn những sản phẩm nổi tiếng dệt lanh của người Mông, rèn đúc của người Dao và rượu ngô Bản Phố. Những thứ này có khi được làm ngay tại chợ bằng đôi tay khéo léo của nghệ nhân. Chiếc túi vải thêu hoa văn, người phụ nữ Nùng có tên là Xuân ở Hoàn Thu Phố phải làm mất 3 ngày. Chị bảo, bản chị ai cũng biết thêu.
Ngồi bên chảo thắng cố của 3 anh em họ Sùng (người Phù Lá), tôi hiểu đây là văn hóa ẩm thực độc đáo chỉ có ở những phiên chợ vùng cao Mường Khương, Bắc Hà... Đã ăn thắng cố cũng nên uống bát rượu ngô Bản Phố. Loại rượu này chỉ nấu được trên cao nguyên Bắc Hà nhờ thứ men lá làm bằng hạt hồng mi rất công phu. Ngước nhìn dãy núi cao trước mặt, bất chợt anh Vàng Seo Tà, cán bộ thông tin lưu động hát cho tôi nghe bài hát cô gái Mông năm nào đã hát ở chợ: "Anh và tôi đã gặp nhau buổi sáng nay - Chiều tôi về nhà, lòng còn bên anh - Nửa đêm tỉnh giấc tôi càng nhớ anh - Nhớ lời tâm sự ở phiên chợ ấy - Mong nên vợ nên chồng..."
Mong rằng phiên chợ Bắc Hà mãi mãi vẫn là ngày hội đầy ý nghĩa của người vùng cao.
Chơi chợ Bắc Hà
Cao nguyên trắng mùa này, màu trắng của hoa mơ, hoa mận vừa nhường chỗ cho màu xanh quả non, nhưng Bắc Hà vẫn rất tuyệt không khí trong veo, rượu Bắc Hà nồng ấm, phở chua bản Phố, thắng cố bò của người Mông...
Ngày hội chợ Bắc Hà
Chợ ngựa Bắc Hà
Nếu là du khách lên với vùng cao nguyên trắng này chắc chắn ai cũng muốn ghé chợ Bắc Hà, đây là một trong những phiên chợ nổi tiếng vì còn giữ được vẻ nguyên sơ và mang đậm nét đặc trưng của bà con dân tộc vùng cao.
Nói đến chợ Bắc Hà là nói đến chợ ngựa. Nhưng chợ ngựa thời điểm này đã bớt sống động so với trước, có lẽ do nhu cầu đi lại và chở hàng của bà con ở đây cũng đã được ’’san sẻ’’ với nhiều phương tiện khác như xe thồ, xe ôm, ô tô... Hoặc cũng có thể do đang xây chợ mới nên địa điểm họp chợ bị thu hẹp. Hoặc do chợ họp phiên hàng tuần nên mua bán cũng dễ dàng chứ không khó khăn như trước. Cảnh chợ ngựa cũng bớt phần quần tụ, nhộn nhịp...
Chợ ngựa nhộn nhịp
Vài chục con ngựa được xếp ở ngay ven đường nhựa, người Mông, người Dao, người Kinh, và cả người nước ngoài đến chợ, đứng... ngắm ngựa là chủ yếu. Việc mua bán trao đổi cũng không nhiều.
30 phút quan sát cũng chỉ thấy 1 con ngựa được mua với giá 3 triệu đồng, mà người mua cũng phải loay hoay thử cưỡi đến mệt nhoài. Tiếng võ ngựa lóc cóc khi được người mua cưỡi thử trên đường bê tông hoá, mặc dù nơi ’’nó’’ phục vụ là đường dốc núi gồ ghề...
Thử ngựa
Thuận mua vừa bán rồi nhưng phải... kiểm tra tiền đã!
Tới chợ ngựa, yên tâm vấn đề vệ sinh môi trường.
Anh Vàng Văn Trung, bản Na Hội là một trong 10 chủ xe ngựa thồ ở chợ Bắc Hà cho biết, người dân mua ngựa về chủ yếu là để thồ hàng nhưng để luyện được một con ngựa thồ hàng cũng không dễ gì. Có nhà mua đến 3-4 con mà không thuần được con nào chở hàng.
Những năm gần đây, các dịch vụ chở thuê đã phát triển, riêng gia đình anh Vàng Văn Trung cũng huấn luyện được 2 con ngựa chuyên thồ hàng thuê, thậm chí có ngày anh chở người thuê lên bản Phố, mỗi ngày cũng thu nhập trung bình 100 nghìn đồng.
Em bé chơi chợ Bắc Hà
Không chỉ mua bán ngựa, chợ Bắc Hà cũng là nơi bà con mua bán rất nhiều chó và lợn. Cả một góc chợ inh ỏi tiếng chó sủa, lợn kêu. Những chú chó bông trắng với đôi mắt như ngọc không phải vùng nào cũng có, nhiều khách du lịch muốn mua về xuôi nhưng nghe nói giống chó này chỉ thích nghi được ở vùng cao, mang về miền xuôi là không ’’thọ’’ lâu được - đành phải cầm lòng! Giá một con chó ở Bắc Hà dao động trên dưới 100 nghìn đồng.
Lợn vừa... đẹp vừa... ngon!
Lợn ở đây mang ra chợ bán chủ yếu là để về nuôi, những chú lợn đen sẫm, mông cong lưng võng, những chú lợn trắng lông dài tua tủa... Bất cứ nhà hàng miền xuôi nào chuyên đặc sản lợn miền núi chắc cũng không kìm lòng trước những chú ỉn nhìn cũng biết là... bì thật giòn, thịt thật thơm! Mỗi phiên chợ hàng tuần như thế cũng ’’tiêu thụ’’ hàng trăm con lợn.
Niềm vui
Khách đi chợ Bắc Hà khi mỏi gối chồn chân, ai cũng thích ’’lạc’’ vào hàng thắng cố bò của vợ chồng anh Vàng A Thìn cuối chợ. Thắng cố vốn là món ruột của bà con vùng cao ở đây, rất nhiều người dân từ xa về chợ mang theo những túi cơm trắng, họ vào quán gọi một bát thắng cố to rồi xúc ăn với cơm ngon lành.
Ngay cả du khách đến chợ cũng không thể không dừng chân trước nồi thắng cố nghi ngút khói trong tiết trời vốn đặc trưng se lạnh của vùng cao. Người đã biết ăn nên ’’nghiền’’, người thì ăn thử cho biết, thậm chí cả mấy ông bà Tây cũng say mê ’’ẩm thực’’ món này.
Anh Vàng A Thìn cho biết, bây giờ, người dân ở đây cũng ’’sành’’ ăn, họ chỉ thích ăn thắng cố bò và dửng dưng với thắng cố ngựa hoặc trâu. Mỗi ngày, anh Vàng A Thìn cũng bán hết 2 nồi thắng cố bò, trọng lượng khoảng 80kg. Mỗi bát thắng cố giá từ 15-20 nghìn đồng.
Những ấn tượng về phiên chợ vùng cao
Hình ảnh đầu tiên gây ấn tượng là cảnh người bán ngựa giơ những đồng tiền mệnh giá 500.000 lên soi rất lâu và rất kỹ, ở các phiên chợ trước cũng có vài người bị trả tiền giả. Tuy nhiên, có 1 điều thú vị là, ở khu chợ dành riêng cho ngựa này, còn có cả người dọn vệ sinh- một hình ảnh rất đẹp về công tác giữ môi trường ở miền núi cao này.
Mời bạn một lần ghé thăm Bắc Hà nơi đây
Ấn tượng tiếp theo là những hàng bán khăn áo và các sản phẩm mặc của bà con vùng cao. Một du khách hỏi mua 1 chiếc khăn dạng thổ cẩm, sau khi trả giá 40.000 đồng, người bán nói với người mua: ’’Khăn này em lấy từ miền xuôi lên, giá mua gốc cũng không thấp bằng đó!
Đẹp không?
Một bộ vòng dạng bạc 3 chiếc bán với giá chưa đầy 100.000 đồng, người bán hàng cũng ’’thật thà’’ nói: ’’Vòng này giả bạc thôi, lấy đâu ra bạc thật, mà bạc thật cũng lấy đâu giá đó mà bán nên đừng mặc cả làm gì!’’
Giữa chợ có một hàng bán đĩa với đầy đủ đĩa CD, VCD, DVD rất đông khách, cách mua của bà con ở đây không giống với người thành thị, họ cầm đĩa lên ngắm, xem thật lâu, dừng lại ở những đĩa nhạc trẻ có hình người mẫu nghệ sỹ đẹp, bắt mắt, trước khi mua dè dặt hỏi đĩa gì, có ’’hay’’ không? (vì không có ’’đầu đĩa’’ ngay tại chỗ mà đọc thử! - PV).
Ở một góc chợ, cô bán hàng thổ cẩm người dân tộc Nùng đang cười rất tươi với hai bà Tây và cùng nhau xem những tấm hình vừa được chụp kỷ niệm. Dù khác biệt ngôn ngữ, nhưng hai bên cùng thốt lên một tiếng rất chung: ’’Đẹp, đẹp’’!
Anh Vàng A Sử, vừa là dân bản địa ở đây cũng vừa là cán bộ thuế gắn bó đến quen mặt tại chợ phiên Bắc Hà cho biết, những năm gần đây, khách du lịch cũng bắt đầu lên Bắc Hà nhiều, nhất là người nước ngoài.
’’Không chỉ khách du lịch mà chính người dân chúng tôi ở đây cũng yêu thích mảnh đất này vì nó đẹp nguyên sơ, không khí trong lành chưa có ô nhiễm. Ai cũng thích đi chợ phiên để gặp nhau, để uống rượu ngô Bắc Hà, ăn phở chua bản Phố, ăn thắng cố bò của người Mông... đơn giản vậy thôi!’’- anh Sử nói.
NTST
|
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
